Άρθρα

Εκτύπωση
Η δυσλεξία στη σχολική ηλικία
 

Η δυσλεξία είναι μία ειδική μαθησιακή δυσκολία, η οποία παρεμποδίζει την εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης από παιδιά που έχουν όλες τις ικανότητες και δυνατότητες για τις εργασίες αυτές. Είναι δηλαδή παιδιά με κανονική ή ανώτερη νοημοσύνη, που ωστόσο δυσκολεύονται να εφαρμόσουν τους ορθογραφικούς και γραμματικούς κανόνες αλλά και να διαβάσουν άνετα. Η δυσλεξία λοιπόν αφορά στο γραπτό λόγο και όχι στον προφορικό.

Τα συμπτώματα της δυσλεξίας ανά κατηγορία είναι τα εξής:

ΓΡΑΠΤΟΣ ΛΟΓΟΣ (ΑΝΑΓΝΩΣΗ/ΓΡΑΦΗ)

  • Κάνει αντιστροφές γραμμάτων - αριθμών (ε αντί για 3)
  • Κάνει αντιμεταθέσεις ή παραλείψεις ή προσθήκες γραμμάτων (ή συλλαβών) στην ίδια λέξη (πότι ή πι ή τοτόπι αντί για τόπι)
  • Χρησιμοποιεί καθρεφτική ανάγνωση ή γραφή (εμ αντί με)
  • Προβαίνει σε αντικαταστάσεις λέξεων με άλλες παρεμφερούς σημασίας (διαβάζουν ή γράφουν κοντός αντί για χαμηλός)
  • Μπερδεύει παρόμοια "ηχητικά" και σχηματικά γράμματα όπως τα "φ" με τα "θ","β" με "δ","π" με "μπ" κτλ
  • Γράφει μία λέξη στην ίδια σελίδα με πολλούς τρόπους χωρίς να αναγνωρίζει το σωστό
  • Δυσκολεύεται να κατανοήσει το νόημα του κειμένου (μάθημα) εκτός και αν του το διαβάσει ή του το διηγηθεί κάποιος άλλος
  • Διαβαζει αργα και συλλαβιστα
  • Μπερδεύει λέξεις που μοιάζουν οπτικά. Δηλαδή διαβάζει «τέρατα» αντί «τεράστια», «περίπτερο» αντί «περίπατο».
  • Δεν υπάρχει λογική σειρά στην οργάνωση του γραπτού του/της
  • Δεν γράφει ολοκληρωμένες προτάσεις.
  • Δεν βγαίνει νόημα από αυτά που γράφει (ασάφειες).
  • Δεν ξέρει να βάζει τόνους
  • Δεν βάζει σημεία στίξης
  • Κολλάει τις λέξεις μεταξύ τους
  • Ακατάστατη και ακαταλαβίστικη γραφή
  • Λάθη στην αντιγραφή από τον πίνακα
  • Λάθη αδικαιολόγητα και διαφορετικά στην ορθογραφία

ΧΩΡΟΧΡΟΝΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ

  • Έχει δυσκολία στην εκτέλεση έργων που προϋποθέτουν προσανατολισμό στο χώρο και στον χρόνο.
  • Συγχέει το δεξιά - αριστερά, βορράς - νότος, χθες - αύριο.
  • Δυσκολεύεται να διαβάσει σωστά τον χάρτη ή να μάθει την ώρα.
  • Τα προβλήματα προσανατολισμού επηρεάζουν ακόμη καθημερινές λειτουργίες όπως την διαδικασία που φοράει τα ρούχα του, που δένει τα κορδόνια των παπουτσιών του, και γενικότερα έχει πρόβλημα στην επίγνωση του χρόνου.
  • Δεν μπορεί να επαναλάβει με την σωστή σειρά τις μέρες τις εβδομάδες, τους μήνες, την προπαίδεια.

ΜΝΗΜΗ

  • Δυσκολεύεται να θυμηθεί και συνεπώς να εκτελέσει μια σειρά προφορικών εντολών , να πει τους μήνες με την σειρά, να αριθμήσει τους ζυγούς, να μάθει την προπαίδεια.
  • Δυσκολεύεται να μάθει ημερομηνίες, τοποθεσίες, ονόματα, χώρες, πρωτεύουσες.
  • Έχει ανεπάρκεια βραχύχρονης και μακροπρόθεσμης μνήμης, που έχει σαν αποτέλεσμα να ξεχνά τις οδηγίες του δασκάλου, τις εργασίες που έχει να κάνει για το σχολείο, που είναι τα πράγματά του.

Όμως:

  • έχουν γρήγορη αντίληψη,
  • συχνά ξαφνιάζουν με την οξυδέρκεια των παρατηρήσεων τους,
  • έχουν ικανότητες συνδυαστικές
  • κρίνουν και οδηγούνται σε λογικά συμπεράσματα μετά από επεξεργασία δεδομένων
  • έχουν έφεση στην μηχανολογία, στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές
  • έχουν γόνιμη φαντασία, χιούμορ και επινοητικότητα.

Θ. Χατζηαρτεμίου, Ειδική παιδαγωγός

 

Κατάθλιψη στην παιδική ηλικία
 

Η κατάθλιψη στα παιδιά είναι μια κατάσταση που δημιουργεί σοβαρά προβλήματα.  Επειδή είναι δυνατόν να χρονίσει, απαιτεί μεγάλη προσπάθεια από την πλευρά του παιδιού και των γονέων του για να την αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά.  Είναι γνωστό ότι με την κατάθλιψη αυξάνει η επικινδυνότητα για απόπειρα αυτοκτονίας.

Επίσης, η κατάθλιψη στα παιδιά είναι μια κατάσταση που είναι δυνατόν να ξεφύγει τη διάγνωση.  Τα παιδιά δεν μπορούν να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και αντ’ αυτού παρουσιάζουν συνεχώς σωματικά συμπτώματα, ευερεθιστότητα, απομόνωση, κ.α.  Ως αποτέλεσμα, το καταθλιπτικό παιδί που υποφέρει πολύ, δεν αντιμετωπίζεται και απορρίπτεται ως ενοχλητικό, τεμπέλικο ή άτακτο.  Οι ενήλικες δηλαδή δεν αναγνωρίζουν εύκολα τα συμπτώματα της κατάθλιψης και δεν δίνουν τη δέουσα σημασία στο παιδί.  Μερικές φορές, το πρώτο σύμπτωμα για το οποίο οι ενήλικες πρέπει να ενεργήσουν είναι η απόπειρα αυτοκτονίας.  Επομένως, έχει μεγάλη σημασία να γίνεται έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της κατάθλιψης.

Επιδημιολογία

Έχει υπολογιστεί ότι το 2-4% των παιδιών πάσχουν από κατάθλιψη.  Το ποσοστό αυτό αυξάνεται με την ηλικία και φτάνει περίπου στο 13% για τα παιδιά των 10 ετών και περίπου στο 20-30% για άτομα στην όψιμη εφηβική και μετεφηβική ηλικία.  Επίσης, έχει υπολογιστεί ότι περίπου 1 στα 5 παιδιά και έφηβοι που παραπέμπονται σε παιδοψυχιατρικά τμήματα μπορεί να παρουσιάζουν καταθλιπτικά συμπτώματα.

Διάγνωση

Σύμφωνα με τα έγκυρα συστήματα ταξινόμησης, η διάγνωση της κατάθλιψης έχει ως βασικό κριτήριο την ύπαρξη μιας διαταραχής του συναισθήματος με τη μορφή της δυσφορικής διάθεσης. Παράλληλα με αυτό  συνήθως υπάρχει η αίσθηση της απώλειας της ευχαρίστησης από τη ζωή (ανηδονία). Τα διαγνωστικά κριτήρια της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (DSMIV), όταν έχουμε ένα μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο, αναφέρουν και τα εξής χαρακτηριστικά:

  • Διαταραχή της όρεξης
  • Αϋπνία ή υπερυπνία
  • Ψυχοκινητική ανησυχία
  • Έλλειψη ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης από τις συνήθεις δραστηριότητες
  • Συγκέντρωση και επαναλαμβανόμενες ιδέες.

Δεν είναι εύκολο να διαγνωστεί η κατάθλιψη στα παιδιά και στους εφήβους.  Είναι απαραίτητο να γίνει συνέντευξη του παιδιού ή του εφήβου χωρίς την παρουσία του γονιού. Τα ίδια τα παιδιά μπορούν να δώσουν καλύτερη περιγραφή για το πώς αισθάνονται.  Ο γονείς μπορούν να δώσουν πληροφορίες για διαταραχή στις συμπεριφορές, ενώ πολύ συχνά δεν γνωρίζουν πως αισθάνονται τα παιδιά τους και ακόμα αγνοούν αν τα παιδιά τους παρουσιάζουν ιδέες αυτοκτονίας.

  • Πληροφορίες από το σχολείο και τους δασκάλους
  • Χρησιμοποίηση διάφορων ερωτηματολογίων, στα οποία απαντούν τα ίδια τα παιδιά, όπως το CDI (ερωτηματολόγιο παιδικής κατάθλιψης).
  • Γνωστή ημιδομημένη συνέντευξη είναι το kiddie-sads, το οποίο στηρίζεται στο διαγνωστικό σύστημα DSMIV.  Σημαντικό είναι να αναζητείται κατά τη συνέντευξη η ύπαρξη ιδεών αυτοκτονίας και η απώλεια βάρους, τα οποία είναι ενδεικτικά για σοβαρές ψυχοπαθολογικές διαταραχές.
  • Κλινική εικόνα

Προσχολική ηλικία

Τα βρέφη και τα μικρά παιδιά είναι δύσκολο να εκφράσουν τα συναισθήματά τους.  Παρουσιάζουν,  όμως, κάποια χαρακτηριστικά συμπτώματα που είναι ενδεικτικά για την κατάθλιψη.

Αυτά είναι:

Κλάμα, άρνηση για λήψη τροφής, διαταραγμένος ύπνος, επιβράδυνση της σωματικής τους ανάπτυξης χωρίς να υπάρχουν οργανικά ευρήματα, απομόνωση και κούνημα εμπρός-πίσω (zocking), υπάρχουν επίσης ενδείξεις ελαφράς νοητικής υστέρησης.

Λανθάνουσα ηλικία

Τα παιδιά μπορούν να εκφράσουν τα συναισθήματά τους.  Στην ηλικία αυτή η κατάθλιψη μπορεί να εκφραστεί με τα εξής συμπτώματα:

  • Σχολική αποτυχία με δυσκολία στη συγκέντρωση της προσοχής.
  • Ευερεθιστότητα, δυσκολία στις κοινωνικές σχέσεις και αδυναμία να αντέξουν ακόμα και μικρές μετακινήσεις.
  • Ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι επίσης συχνά κοιλιακά άλγη, κεφαλαλγίες, εγκόπριση.

Στην ηλικία αυτή τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, αλλά όχι ότι έχουν κατάθλιψη.  Αναφέρουν ότι αισθάνονται πλήξη, ότι βαριούνται και ότι δεν έχουν ενδιαφέρον να κάνουν πράγματα.

Συνοσηρότητα της κατάθλιψης με άλλες ψυχιατρικές καταστάσεις

Σε παιδιά με διάγνωση της κατάθλιψης μπορεί να παρουσιάζονται συμπτώματα που ανήκουν σε άλλες διαγνωστικές κατηγορίες.

  • Διαταραχές της διαγωγής
  • Αγχώδεις καταστάσεις
  • Μαθησιακές δυσκολίες
  • Άρνηση για σχολείο
  • Υπερκινητικότητα

Αιτιολογία της κατάθλιψης

Η αιτιολογία της κατάθλιψης σε παιδιά και εφήβους φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική και συμπεριλαμβάνει γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Στην προσχολική ηλικία τα παιδιά μπορούν να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, αλλά όχι την κατάθλιψη.

Τα παιδιά των καταθλιπτικών γονιών έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν κατάθλιψη. Σε παιδιά με συγγενείς πρώτου βαθμού με κατάθλιψη παρατηρείται αύξηση της συχνότητας των καταθλιπτικών διαταραχών.  Στις οικογένειες η αυξημένη συχνότητα της κατάθλιψης δεν οφείλεται μόνο σε βιολογικούς, αλλά και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.  Η βιολογική υπόθεση υποστηρίζεται επίσης από το γεγονός ότι η κατάθλιψη στους ενήλικες αντιμετωπίζεται επιτυχώς με φαρμακευτική αγωγή.  Μέχρι τώρα δεν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις που να υποδεικνύουν ότι τα φάρμακα είναι αποτελεσματικά στις θεραπείες της κατάθλιψης της παιδικής ηλικίας.

Όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό της Ευρωκλινικής Παίδων

Ευστράτιος Πάλλης, Παιδοψυχίατρος

 

Τι είναι οι μαθησιακές δυσκολίες;
 

Οι μαθησιακές δυσκολίες χρησιμοποιούνται συχνά ως όρος «ομπρέλα» που περιλαμβάνει τις δυσκολίες στην ανάγνωση και γραφή, τα προβλήματα συμπεριφοράς που παρεμποδίζουν τη μάθηση αλλά και τις αισθητηριακές ή σωματικές δυσκολίες που μειώνουν την ικανότητα κατανόησης ή έκφρασης. Χωρίζονται σε πέντε μεγάλες κατηγορίες, η κάθε μία από τις οποίες έχει μία διαβάθμιση από ελαφριές σε μέτριες και σε σοβαρές ή έντονες.
Γενικευμένες μαθησιακές δυσκολίες: Ο βασικός τομέας των δυσκολιών σε αυτή την κατηγορία εντοπίζεται στο νοητικό παράγοντα, ο οποίος συνήθως προκαλεί εμπόδια στην κίνηση, την επικοινωνία, την αντίληψη και την αίσθηση.
Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες:
Η ύπαρξή τους συνήθως οφείλεται σε κάποια νευρολογική δυσλειτουργία ή σε κάποιο γονιδιακό παράγοντα. Περιλαμβάνονται: Δυσλεξία, Δυσγραφία, Δυσπραξία, Δυσαριθμησία, Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα. Παρουσιάζονται σε παιδιά με φυσιολογική νοημοσύνη.
Αναπτυξιακές Διαταραχές:
Περιλαμβάνεται η δυσφασία, οι διαταραχές του αυτιστικού φάσματος και το σύνδρομο Asperger. Πολλά από αυτά τα παιδιά εκπαιδεύονται σε κανονικά σχολεία αλλά έχουν ανάγκη από ειδική υποστήριξη για τη μάθησή τους.Γενετικά σύνδρομα: Το πιο γνωστό είναι το σύνδρομο Down. Τα γενετικά σύνδρομα συμπιέζουν τη νοητική λειτουργία με αποτέλεσμα την ύπαρξη μαθησιακών δυσκολιών στη μνήμη, τη γλώσσα και τη σκέψη. Άλλα σύνδρομα με είναι το σύνδρομο Williams, Smith-Magenis, Tourette, Rett, Turner, Prader-Willi κ.α.
Διαταραχές του συναισθήματος και της συμπεριφοράς: Η ύπαρξή τους οφείλεται συνήθως σε οικογενειακούς και κοινωνικούς παράγοντες. Τα παιδιά αυτά μπορεί να παρουσιάσουν διαταρακτική συμπεριφορά, επιθετικότητα ή ακόμα και απόσυρση ή κατάθλιψη. Ένα κοινό χαρακτηριστικό είναι η χαμηλή αυτοπεποίθηση. Συχνά παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες λόγω της πλημμελούς ενασχόλησης με τα μαθήματα ή του συναισθηματικού άγχους που αισθάνονται, το οποίο παρεμποδίζει την ικανότητα για μάθηση και τη σχολική πρόοδο.

Θεοδώρα Χατζηαρτεμίου, Ειδική Παιδαγωγός

(Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο ένθετο της εφημερίδας «ΑΜΑΡΥΣΙΑ» για την εκπαίδευση για το έτος 2010)